The Concepts of Body, Substance, and Accident According to Ibnal-Zaghuni: An Analysis of the Relationship Between God and the Universe
This article examines the views of the Hanbali scholar Ibn al-Zaghuni regarding the concepts of body (jism), substance (jawhar), and accident (arad) within the framework of the relationship between God and the universe. Following the translation movements, Greek philosophical heritage entered the Islamic world, introducing atomistic thought into the discussions of kalām. Initiated primarily by the Mu'tazilite theologians, this process was later adopted by the Ash'arites and Maturidites, and even found resonance within the Hanbali tradition. This study analyzes how Ibn al-Zaghuni, a prominent figure who employed rational arguments within the Hanbali school, interpreted atomistic theories and kalām-based arguments. After briefly addressing the introduction of atomistic thought into kalām, the article systematically examines Ibn al-Zaghuni's understanding of body, substance, and accident. In the final section, it explores his arguments concerning the createdness (ḥudūth) of the universe, thereby shedding light on how Ibn al-Zaghuni conceptualized the relationship between God and the universe.
- Ahmed b. Hanbel. (1971). Er-Red ale’z-Zenâdıka ve’l-Cehmiyye (Akâ’idü’s-selef içinde). y.y.
- Bulgen, M. (2022). Kelâm Atomculuğu ve Modern Kozmoloji (3. bs). TDV Yay.
- Câhız, E. O. (1969). Kitâbu’l-hayavân. y.y.
- Ebû Ya‘lâ el-Ferra, M. b. el-H. b. M. b. H. (t.y.). İbtâlü’t-te’vîlât li-ahbâri’s-sıfât (Vols. 1-1-2). y.y.
- Ebu’l-Hasan el-Eş’arî. (1990). Makâlâtü’l-İslamiyyîn. el-Mektebetü’l-‘Asriyye.
- el-Bağdadî, A. b. T. b. M. (1928). Uṣûlü’d-dîn. Daru’l-Funûn.
- el-Bağdadî, A. b. T. b. M. (1990). El-Fark Beyne’l-Fırak. y.y.
- el-Bâkıllânî, K. E. B. M. (1987). Kitabu’t-Temhidu’l-Evâil ve Telhisu’d-Delâil. Müessesetü’l-kütübü’s-sekâfiyye.
- el-Bâkıllânî, K. E. B. M. (2000). El-İnsâf fîmâ yecibü iʿtiḳādüh ve lâ yecûzü’l-cehlü bih. el-Mektebetü’l-Ezheriyye li’t-Türâs.
- el-Berbehârî, E. M. H. b. A. b. H. (1997). Şerhu’s-sunne. Daru’s-Selef.
- el-Cüveynî, İ.-H. E.-M. (1950). Kitâbü’l-İrşâd ilâ ḳavâṭıʿi’l-edille fî uṣûli’l-iʿtiḳād. Mektebetü’l-Hancî.
- el-Cüveynî, İ.-H. E.-M. (1969). Eş-Şâmil fî uṣûli’d-dîn. y.y.
- Ess, J. van. (2014). Ebû İshâk en-Nazzâm Örneği Üzerinden Kelâm-Bilim İlişkisi (M. Bulgen, Çev.). M.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 46, 267-286.
- eş-Şehristânî, E.-F. T. M. b. A. b. A. (1934). Nihayetu’l-İkdâm fi İlmi’l-Kelâm. y.y.
- Gutas, D. (1999). Greek Thought Arabic Culture.
- Hayyât, A. b. M. (1925). İntisâr ve’r-redd ‘alâ İbni’r-Râvendî el-mülhid. y.y.
- İbn Fûrek, E. B. M. b. el-Hasen. (1987). Mücerredü Makâlâti’l-Eş’arî. Dârü’l-Maşrık.
- İbn Manzûr, E.-F. C. M. b. M. (t.y.). Lisânü’l-ʿArab. Dâru Sadr.
- İbnü’l-Cevzî, E.-F. (t.y.). Def’u şübheti’t-teşbîh. el-Mektebetü’l-Ezheriyye li’t-Türâs.
- İbnü’z-Zâğûnî, E.-H. A. b. U. (2003). El- Îzâh fî usûli’d-dîn. Merkezü’l-Melik Faysal li’l-Buhûs ve’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye.
- Karadaş, Ç. (2007). İslam Düşüncesinde Değişim ve Süreklilik -teceddüd-i emsâl, halk-ı cedîd, istimrâr, hudûs-i dâim-. Usul İslam Araştırmaları, 8(8), 7-22.
- Karatay, M. (2024). Hanbelîliğin Eş‘arîleşmesi Hicri IV.-VI. Yüzyılda Bağdat Örneği. Ankara Okulu Yayınları.
- Karlıağa, H. B. (1991). Anâsır-ı Erbaa. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 3). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- Karlıağa, H. B. (1993). Cisim. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 8). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- Kutluer, İ. (1993). Cevher. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 7). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- Mütercim Âsım Efendi. (1305). Kâmus Tercemesi.
- Pezdevî, E.-Y. (2003). Usûlü’d-dîn. Mektebetü’l-Ezheriyye.
- Râgıb el-İsfahânî. (t.y.). El-Müfredât fî ġarîbi’l-Ḳurʾân. Dâru’l-Ma`rife.
- Şemseddin, M. (1341). Mütekellimîn Atom Nazariyesi. Daru’l-fünun İlahiyat Fakültesi Mecmuası, 1, 58-119.
- Topaloğlu, A. (2020). Filozfların Tanrısı. İz Yayıncılık.
- Wolfson, H. A. (2016). Kelâm Felsefeleri (K. Turhan, Çev.; 3. bs). Kitabevi.
- Yavuz, Y. Ş. (1991). Araz. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 3). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- Yavuz, Y. Ş. (1995). Esan, Ebû Bekir. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 11). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- Zeller, E. (2008). Grek Felsefesi Tarihi (A. Aydoğan, Çev.; 2. bs). Say Yayınları.