Author :
Abstract
Francis Bacon’ın, Organon’a alternatif olarak kaleme aldığı Novum Organum’unda (NO) “tiyatro idolleri” (idola theatri) şeklinde imgeleştirdiği kavram, tarihten devralınan entelektüel geleneklerin yeni bilimsel araştırmaların önündeki kısıtlamaları ifade eder. Bu düzlemde tiyatro idolleri, yirminci yüzyılda Gaston Bachelard ile temsil edilen tarihsel epistemoloji hareketinin öne sürdüğü epistemolojik engel kavramının (obstacle épistémologique) arketip imgesi olarak sunulabilir. Dahası, Thomas S. Kuhn’un öncülüğünde gelişen toplumsal epistemoloji düşüncesinin, paradigma (paradigm) kavramıyla koşutluğu içerisinde tartışılabilir. Ancak, hem Bachelard hem de Kuhn, Bacon atıflarında, eserin “II. Kitap”ı ekseninde dolaşmış ve Bacon’ın bu yönüne dikkat çekmemiştir. Bu çalışmada tiyatro idolleriyle mezkûr kavramlar arasında bir örtüşmenin bulunduğu iddia edilecektir. Çalışmada ayrıca eserin, mevcut durumun analizi olarak okunabilecek “I. Kitap”ının, tarihsel-toplumsal epistemoloji fikirlerinin erken bir habercisi olarak sunulmasının olanakları araştırılacaktır.
Keywords
Abstract
Francis Bacon’s concept of “theater idols” (idola theatri), introduced in Novum Organum (NO) that was an alternative to Aristotle’s Organon, represents the limitations imposed by intellectual traditions inherited from history on new scientific inquiry. In this sense, theater idols can be regarded as an archetypal manifestation of the concept of the “epistemological obstacle” (obstacle épistémologique), a key notion in the historical epistemology movement championed by Gaston Bachelard. Furthermore, this can be examined in parallel with the concept of the “paradigm”, which developed under the leadership of Thomas S. Kuhn within the framework of social epistemology movement. However, both Bachelard and Kuhn, in their references to Bacon, primarily engaged with “Book II” of NO and, in doing so, failed to fully address Bacon’s broader argument. This study argues that there is a conceptual overlap between theater idols and these later epistemological frameworks. Additionally, it explores the potential of interpreting “Book I” of NO — which can be read as an analysis of the prevailing intellectual climate — as a rudimentary precursor to historical-social epistemology.
