İbn Zür‘a’nın Günümüze Ulaşan Mantık Kitaplarının Yazarının Kimliğine İlişkin Modern Dönemde İleri Sürülen Farklı İddialar ve Bir Tespit Denemesi
Author :
Abstract
Makalenin amacı tabakât kitaplarında İbn Zür‘a’ya (ö. 398/108) nispetle zikredilen kitapların günümüze ulaşmış olduğunu ve farklı nüshalar halinde elimizde bulunan bu metinlerin yazarının İbn Zür‘a olduğunu ortaya koymaktır. 1950’lerin başından bu yana metinler hakkında farklı görüşler ileri sürülmüştür. Bunun nedeni metinlerin çoğu nüshasında yazar isminin bulunmayışı ve Ebu’l-Ferec İbnü’t-Tayyib’in (ö. 435/1044) İsagoci ve Kategoriler’e yazdığı büyük şerhlerin giriş kısımları ile İbn Zür‘a’nın beş kitabından İsagoci ve Kategoriler üzerine yazdıklarının girişleri arasında benzerlik kurulmasıdır. Daha önce Thomson kısa bir değerlendirmede bulunmuş olsa da metinlerle ilgili tartışmayı başlatan isim Stern olmuştur. Gutas metinlere dolaylı olarak işaret etmiş, Bedevî ve Gyekye metinleri Ebu’l-Ferec İbnü’t-Tayyib’e ait görmüş, Dânişpejûh ise Stern, Bedevî ve Gyekye’yi eleştirmiş ve metinlerin İbn Zür‘a’ya ait olduğunu ileri sürmüştür. Cîhâmî ve el-‘Acem bu metinlerden üçünü üç yazmayı esas alarak neşretmiş, metinlerin aidiyeti ile ilgili tartışmalara değinmemişlerdir. Bununla birlikte daha sonraki süreçte Lameer ve Daiber yazmalardaki kayıtları, Dânişpejûh’un ve nâşirlerin çalışmalarını göz önünde bulundurmadan metinleri Ebu’l-Ferec İbnü’t-Tayyib’e nispet etmeye devam etmişler ve bu durum metinlerin yazarının kimliği ile ilgili yanılgılara neden olmuştur.
Keywords
Abstract
The purpose of this article is to demonstrate that the books attributed to Ibn Zur‘a (d. 398/108) in the biographical and bio-bibliographical books (ṭabaqāt) have survived to the present day, and to prove that Ibn Zur‘a is indeed the author of these texts, which are extant in various manuscripts. Since the early 1950s, divergent views have been advanced regarding these texts. This controversy stems from the absence of the author’s name in most manuscript copies, as well as the parallels drawn between the introductory sections of Abū al-Faraj Ibn al-Ṭayyib’s (d. ö. 435/1044) long commentaries on the Isagoge and Categories and the introductions to Ibn Zur‘a’s own works on the same two subjects from among his five books. Although Thomson had previously made a brief assessment, it was Stern who initiated the debate surrounding these texts. Gutas referred to the texts indirectly; Badawī and Gyekye attributed them to Abū al-Faraj Ibn al-Ṭayyib; whereas Dānishpazhūh criticized Stern, Badawī, and Gyekye, argued instead that the texts belong to Ibn Zur‘a. Jihāmī and al-‘Ajam edited and published three of these texts based on three manuscripts, without addressing the debates concerning their authorship. Nonetheless, in the subsequent period, Lameer and Daiber continued to attribute the texts to Abū al-Faraj Ibn al-Ṭayyib, overlooking both the manuscript notes and the studies of Dānishpazhūh and the editors, which led to persistent misconceptions regarding the identity of the author.
