Philia’dan Ṣadāka’ya: Aristotelesçi Dostluk Anlayışının İslâm Felsefesindeki Dönüşümü ve Uluslararası Etik İlişkiler Açısından Önemi
Author :
Abstract
Bu makale, sadāka (dostluk) kavramını İslâm felsefesinde Aristotelesçi etik teorisiyle ilişkisi ve İslâm entelektüel gelenekleri içindeki dönüşümü bakımından ele almaktadır. Makale, Kurʾânî, ahlakî ve tasavvufî dostluk sözlüklerini özetledikten sonra İslâm felsefî tartışmalarını Aristotelesçi philia çerçevesine yerleştirmekte; zevk, yarar ve erdeme dayalı dostluklar arasındaki ayrımı ve dostluğun insanın mutluluğuna (saʿāda) ve ahlakî yetkinliğine (kamāl) katkısını incelemektedir. Makale, Aristoteles’ten (d. 322 Önce M.) beş önemli Müslüman filozofa kavramsal bir yol izlemektedir: Miskeveyh (d. 421/1030), Ebû Hayyân et-Tevhîdî (d. y. 414/1023), Râgıb el-İsfahânî (d. beşinci/onbirinci yüzyıl), Gazâlî (d. 505/1111) ve Nasîrüddîn et-Tüsî (d. 672/1274). Makale üç temel argüman ileri sürmektedir: birincisi, İslâm filozoflarının Aristotelesçi dostluk anlayışını salt miras almadığı, aksine onu metafizik ve ruhanî bir kavrama dönüştürdüğü; ikincisi, bu dönüşümün etik, ilahiyatî ve toplumsal boyutları aşamalı biçimde bütünleştirdiği; üçüncüsü, bu zenginleştirilmiş dostluk anlayışının çağdaş uluslararası etik ilişkiler için değerli normatif bir kaynak oluşturduğu.
Keywords
Abstract
This article examines the concept of friendship (ṣadāqa) in Islamic philosophy through its engagement with Aristotelian ethical theory and its subsequent transformation within Islamic intellectual traditions. After outlining the Qurʾānic, moral, and Sufi vocabularies of friendship, the article situates Islamic philosophical discussions within the Aristotelian framework of philia, particularly the distinction between friendships based on pleasure, utility, and virtue, and the role of friendship in achieving human flourishing (saʿāda) and moral perfection (kamāl). The article traces a conceptual trajectory from Aristotle (d. 322 BCE) to five key Muslim philosophers: Miskawayh (d. 421/1030), Abū Ḥayyān al-Tawḥīdī (d. ca. 414/1023), al-Rāghib al-Iṣfahānī (d. fifth/eleventh century), al-Ghazālī (d. 505/1111), and Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī (d. 672/1274). The article advances three central arguments: first, that Islamic philosophers did not merely inherit Aristotelian friendship but fundamentally transformed it into a metaphysical and spiritual concept; second, that this transformation progressively integrates ethical, theological, and communal dimensions; and third, that this enriched conception of friendship offers a valuable normative resource for contemporary international ethical relations.
