Aristoteles’in Nikomakhos’a Etik’inde Erdem ve Adalet Arasındaki İlişkisel Yapı Üzerine Bir İnceleme
Author :
Abstract
Bu çalışma, Aristoteles’in etik anlayışının zirvesi kabul edilen Nikomakhos’a Etik eseri üzerinden erdem (aretê) ve adalet (dikaiosynê) kavramları arasındaki yapısal ve işlevsel ilişkiyi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Aristotelesçi etik sistemde nihai erek (telos) olan eudaimoniaya ulaşma süreci, ruhun rasyonel ve irrasyonel kısımları arasındaki teleolojik dengenin tesis edilmesine bağlıdır. Çalışmanın ilk bölümünde; ruhun kısımları ile bu kısımlara tekabül eden düşünce ve karakter erdemleri arasındaki hiyerarşi, çağdaş Aristoteles yorumculuğundaki pratik akıl ve zanaat tartışmaları süzgecinden geçirilerek ele alınacaktır. İkinci bölümde, karakter erdemlerinin temel psikolojik mekanizması olan ‘altın orta’ (mesotes) öğretisi; David Ross’un ‘yapay simetri’ eleştirisine karşı çağdaş literatürdeki ‘durumsal esneklik’, ‘içsel sürtünmesizlik’ ve ‘değerler sentezi’ argümanlarıyla tahkim edilerek yeniden yorumlanacaktır. Son bölümde ise adaletin genel ve özel görünümleri (dağıtıcı ve düzeltici adalet) mercek altına alınarak, adaletin neden tüm erdemlerin toplumsal formu ve ontolojik çatısı olduğu değerlendirilecektir. Düzeltici adaletin bireyin haksız kazancı ile mağdurun kaybı arasındaki dengenin yeniden tesisine (to ison) dayandığı Broadie ve Hardie’nin yorumlarıyla temellendirilecektir. Son olarak, yasanın tümel yapısı ile hayatın tikel olayları arasındaki gerilimi çözen bir dengeleyici olarak hakkaniyet (epikeia) kavramının Aristoteles’in adalet anlayışındaki yeri, ‘Lesboslu mimar cetveli’ analojisi üzerinden tahlil edilecektir.
Keywords
Abstract
This study aims to analyze the structural and functional relationship between the concepts of virtue (aretê) and justice (dikaiosynê) through the lens of the Nicomachean Ethics, considered the pinnacle of Aristotle’s ethical understanding. In the Aristotelian ethical system, the process of attaining eudaimonia, the ultimate end (telos), depends on establishing a teleological balance between the rational and irrational parts of the soul. The first part of this study examines the hierarchy between the parts of the soul and the corresponding virtues of thought and character through the prism of contemporary debates on practical reason and the craft (technē) analogy. The second part reinterprets the doctrine of the ‘golden mean’ (mesotes), the foundational psychological mechanism of character virtues, by fortifying it against David Ross’s criticism of ‘artificial symmetry’ with contemporary arguments of ‘situational flexibility’, ‘internal frictionlessness’, and the ‘synthesis of values’. The final part scrutinizes the general and specific aspects of justice (distributive and corrective justice) to evaluate why justice serves as the social form and ontological framework for all virtues. It is substantiated that corrective justice is not merely a mechanical calculation or an arithmetic formulation, but rather rests upon the restoration of balance (to ison) between the unfair gain of the wrongdoer and the loss of the victim. Finally, the role of equity (epikeia) in Aristotle’s conception of justice, functioning as a balancer that resolves the tension between the universal structure of the law and the particularities of life, is analyzed through the analogy of the ‘architect’s ruler from Lesbos’.
